Dźwięki minionego. O archiwalnych nagraniach, pamięci i wspólnym słuchaniu na Ziemi Turobińskiej

„Ja lubię grać. (…) Bo to zaraz jest weselej temu, co słucha i temu, co gro” – mówił Bronisław Bida, skrzypek z Gródek. Te proste słowa stały się mottem cyklu „wieczorów wspomnień”, które w 2025 roku odbyły się w kilku miejscowościach okolic Turobina.

Dzięki stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego mieszkańcy Zakłodzia, Gródek, Żabna, Rokitowa, Załawcza i Tworyczowa mogli wspólnie wysłuchać archiwalnych nagrań z lat 50., pochodzących ze zbiorów Instytut Sztuki PAN, dokumentujących lokalne pieśni i melodie instrumentalne. Rejestracje te powstały w ramach ogólnopolskiej akcji badawczej prowadzonej m.in. we współpracy z Polskie Radio.

Szczególne miejsce w projekcie zajęły postacie dawnych mistrzów – Bronisława Bidy oraz jego nauczyciela, Józef Radej z Załawcza, który przez lata prowadził w swoim domu nieformalną „szkołę muzyki ludowej”. Podczas spotkania w Załawczu zabrzmiały archiwalne nagrania jego gry, w tym wyjątkowy „skrzypcowy przewodnik po weselu”.

W Żabnie uczestnicy obejrzeli także film Lato w Żabnie w reżyserii Kazimierz Karabasz, który stał się pretekstem do rozmów o dawnym życiu wsi.

Wspólne słuchanie głosów przodków wywoływało silne emocje. Rozpoznawano nazwiska, przypominano historie, dopowiadano rodzinne wątki. Archiwalne nagrania sprzed siedemdziesięciu lat znów zabrzmiały w swoich rodzinnych miejscowościach – nie jako muzealny zapis, lecz jako żywa część lokalnej tożsamości.