Do Sejmu trafił projekt ustawy o zespołach ludowych, który ma uporządkować ich działalność i objąć wsparciem nawet kilka tysięcy grup muzycznych w Polsce. Choć odpowiada na realne potrzeby środowiska, wzbudza też obawy i kontrowersje wśród osób zajmujących się muzyką tradycyjną.
Zgodnie z projektem zespoły ludowe mogą liczyć na wsparcie finansowe – jednorazowo do 50 tys. zł na start oraz do 25 tys. zł rocznie na działalność. Choć brzmi to atrakcyjnie, środki te będą dostępne tylko dla podmiotów spełniających formalne kryteria. Zespoły starające się o wsparcie podlegać będą obowiązkowemu wpisowi do specjalnego rejestru prowadzonego przez Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Warunkiem wpisu będzie uzyskanie pozytywnej opinii wydawanej przez Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi, którą należy dołączyć do wniosku.
W środowisku zajmującym się muzyką tradycyjną projekt już budzi pewne obawy.
Jedną z nich jest formalizacja. Dostęp do finansowania może wiązać się z obowiązkami administracyjnymi i wymogami trudnymi do spełnienia dla małych, oddolnych grup. W efekcie skorzystać mogą głównie większe, już sformalizowane zespoły. Niepokój budzi również możliwa biurokratyzacja, która może obciążyć zespoły dodatkowymi obowiązkami.
Warto tutaj zaznaczyć, że wiele organizacji zmaga się z niedofinansowaniem i szeregiem niezaspokojonych potrzeb. Od lat działają w trudnych warunkach, a osoby prowadzące edukację rzadko mogą liczyć na stabilność finansową. Wciąż brakuje systemowego wsparcia i spójnej strategii rozwoju tych inicjatyw.
Kolejnym problemem może być utrwalenia modelu festynowego – zbliżonego do części inicjatyw typu Koła Gospodyń Wiejskich – gdzie tradycja bywa reinterpretowana i upraszczana. W takim systemie bardziej autentyczne, źródłowe zespoły i kapele mogą zostać zmarginalizowane. Najpoważniejsze ryzyko dotyczy folkloryzacji. Zamiast żywej kultury może powstawać uproszczony „produkt kulturowy”.
W tym kontekście pojawia się pytanie, czy proponowany model wsparcia odpowiada rzeczywistym potrzebom środowiska i czy był poprzedzony pogłębionymi badaniami. Część obserwatorów wskazuje, że środki planowane w ramach ustawy mogłyby zostać skierowane także na rozwiązanie tych fundamentalnych problemów.
Projekt jest obecnie w trakcie konsultacji społecznych – uwagi można zgłaszać poprzez ankietę dostępna na stronie www.sejm.gov.pl.
Zachęcamy do dyskusji – napiszcie do nas na adres: redakcja@kulturaludowa.pl
(KB)
*
Zdjęcie główne: Występ zespołu Bojszowianie z Bojszów podczas 43. Tygodnia Kultury Beskidzkiej w Żywcu, fot. By Lestat (Jan Mehlich), CC-BY-SA-3.0 via Wikimedia Commons